در شمالیترین نقاط زمین، صحنههای جادویی و شگفتانگیزی در آسمان رخ میدهد که با نام شفق قطبی شناخته میشود. این پدیده بهنوعی بزرگترین نمایش طبیعت در طی هزاران سال بوده و مردم را مجذوب خود کرده است. غیرقابلپیشبینی بودن و نادر بودن شفقهای شمالی باعث شده تا سالانه میلیونها گردشگر برای شکار این لحظات ناب راهی کشورهایی شوند که در آسمانشان امکان دیدن چنین شبهای زیبایی وجود دارد.
شفق های قطبی یا شمالی، تنها یک جاذبه گردشگری نیستند و در اصل یک پدیده علمی به شمار میروند که بهصورت نورهای رنگارنگ و درخشان در شب ظاهر میشوند. دیدن آنها یک تجربه شگفتانگیز است که در صدر فهرست آرزوهای بسیاری از گردشگران قرار دارد. اگر شما هم دوست دارید این پدیده جذاب را از نزدیک ببینید، در این مطلب بعد از بررسی دلیل اصلی شکلگیری آن، به معرفی بهترین مکانها برای بازدید از شفقهای شمالی خواهیم پرداخت.
شفق قطبی چیست؟
قرنهاست که انسان مجذوب یک پدیده جذاب نوری در آسمان شده که به شفق شمالی شهرت دارد. در دوران باستان، شفقهای شمالی بهعنوان مار یا اژدهایی در آسمان پنداشته میشدند. همچنین بهمرور افسانهها و داستانهای مرموزی درمورد شفق قطبی پدید آمدند که باعث شد در دوران گذشته، بشر به این نورهای آسمانی بهعنوان یک پدیده ماورایی و خارج از درک، احترام بگذارد. در برخی از فرهنگها، شفق قطبی بهعنوان قدرت ارواح و جنگجوهای شجاع توصیف میشد و حتی در ایسلند اعتقاد بر این بود که شفقهای شمالی درد زایمان را تسکین میدهد، اما زنان باردار هرگز نباید مستقیم به آنها نگاه کنند!
بیشتر بدانید : افسانه های شفق قطبی
گرچه از زمان آغاز تمدن بشری، این پدیده با افسانهها و رمز و رازهای فراوان همراه بوده، اما بهمرور علم از پس توضیح آن برآمده است. از نظر علمی شفق قطبی که با نام شفق شمالی نیز شناخته میشود، نمایشی طبیعی از نورهای رنگارنگ در دل آسمان است که در هنگام برخورد ذرات باردار الکتریکی آزادشده از خورشید با گازهای جوی زمین ظاهر میشود. این پدیده در اطراف قطبهای مغناطیسی نیمکره جنوبی و شمالی رخ میدهد، برای همین به شفقهای قطبی معروف هستند. البته باید اشاره کرد که بازدید از آنها در قطب شمالی آسانتر از قطب جنوب خواهد بود.
علت تشکیل شفق های قطبی
جو زمین از اتمهای مختلفی مانند اکسیژن و نیتروژن تشکیل شده است و یک میدان مغناطیسی قوی دارد. شفق قطبی زمانی رخ میدهد که ذرات باردار خورشیدی که به نام طوفانهای خورشیدی هم شهرت دارند، با سرعت بسیار زیاد وارد میدان مغناطیسی زمین شوند.
تعامل این ذرات باردار با میدان مغناطیسی زمین مرحله بعدی از شکلگیری شفقهای قطبی به شمار میرود. در این مرحله میدان مغناطیسی زمین، این ذرات را به سمت قطبهای شمال و جنوب هدایت میکند. برای همین اگر برایتان سوال شده که شفق قطبی کجاست، باید گفت که اصلیترین مکان تشکیل آن دو قطب زمین است. درنهایت هم این ذرات پس از ورود به جو زمین با مولکولهای اکسیژن و نیتروژن برخورد میکنند. این برخورد انرژی خاصی آزاد میکند که بهصورت نورهای رنگارنگ در آسمان دیده میشود.
انواع شفق های قطبی
شفقهای قطبی یا شمالی انواع مختلفی دارند و بر اساس شکل ظاهری و رنگ آنها طبقهبندی میشوند. برخی از رایجترین انواع شفقهای قطبی بر اساس شکل آنها عبارتاند از:
- پردههای شفق: این نوع شفقها بهصورت نوارهای عمودی و موازی در آسمان ظاهر میشوند.
- قوسهای شفق: شفقهایی هستند که به شکل قوسهای نرم و ملایمی در آسمان دیده میشوند.
- تاجهای شفق: این نوع شفقها بهصورت شعاعهایی از نور در آسمان هستند که از یک نقطه مرکزی به سمت بیرون کشیده میشوند و به تاج شباهت دارند.
رنگ های شفق قطبی
همانطور که اشاره شد برخورد ذرات خورشیدی با اتمهای موجود در جو، باعث ایجاد رنگهای بسیار متنوعی برای شفق شمالی میشود. رنگها بسته به اتمهای درگیر در این برخورد و ارتفاعی که برخورد رخ میدهد، متفاوت هستند. روشنترین و متداولترین رنگ زرد و سبز است که در اثر برخورد با اکسیژن واقع در حدود 60 مایلی از سطح دریا ایجاد میشوند. البته این پدیده به رنگهای دیگری چون قرمز، بنفش و آبی نیز مشاهده میشود و دلیل ایجاد هر یک به شرح زیر است:
- سبز: رایجترین رنگ، ناشی از برخورد ذرات با مولکولهای اکسیژن در ارتفاعات 100 تا 300 کیلومتر از سطح زمین.
- قرمز: بهندرت دیده میشود و در اثر برخورد با اکسیژن در ارتفاعات بیش از 300 کیلومتر از سطح زمین.
- آبی و بنفش: ناشی از برخورد با مولکولهای نیتروژن.
- زرد و صورتی: ناشی از برخورد با ترکیبی از مولکولهای مختلف.
آیا شفق قطبی خطرناک است؟
همانطور که اشاره شد این پدیده جذاب حاصل برخورد ذرات باردار خورشیدی با میدان مغناطیسی زمین و یونیزه شدن اتمهای موجود در جو است. ازآنجاییکه در جو و در ارتفاعات بسیار بالا رخ میدهد، همچنین فاصله زیادی از ما دارد بهطور مستقیم تأثیری بر زندگی روزمره در سطح زمین ندارد. برای همین خطری از نظر سلامتی برای کسانی که به تماشای آن مشغول هستند، در پی نخواهد داشت.
بهترین مکان های بازدید از شفق قطبی
بهترین راه برای دیدن شفق های شمالی این است که به قطب شمال نزدیکتر شوید. این پدیده در بخشهایی از اسکاندیناوی، ایسلند، گرینلند، کانادا، آلاسکا و سیبری قابل مشاهده خواهد بود که شکار شفق در هر کدام از این مناطق ویژگیهای خاص خود را دارد.:
1. کانادا
کانادا یکی از بهترین مکانهای روی کره زمین برای تماشای شفق شمالی است، زیرا بخشی از این کشور مستقیماً در زیر بیضی مرکزی و اصلی شفق قرار گرفته است. برای دیدن این پدیده باید به شمال کانادا، جایی در دل طبیعت بروید که از آلودگی نور دور است تا شانس دیدن این پدیده حیرتانگیز نصیب شما شود.
2. آلاسکا
مردم ساکن در دو شهر فیربنکس و نوم آلاسکا، بیش از 200 روز در سال شاهد شفقهای قطبی هستند. اگر میپرسید «شفق قطبی کجا میشه دید؟» باید بگوییم که آلاسکا یکی از بهترین گزینههاست؛ چرا که شانس تماشای این پدیده زیبا را بیشتر از هر جای دیگری به شما میدهد.
3. ایسلند
ایسلند یکی از بهترین مقاصد سفر برای تماشای شفق قطبی است و به دلیل طبیعت بکر و آسمان تاریک، بسیار موردتوجه علاقهمندان این پدیده قرار دارد. برای سفر به ایسلند، باید ابتدا با پرواز به فرودگاه بینالمللی کفلاویک، واقع در نزدیکی ریکیاویک، برسید. از آنجا میتوانید راهی پارک ملی Thingvellir شوید که یکی از بهترین مکانها برای دیدن شفق قطبی به شمار میرود. همچنین، دریاچه مواتن (Lake Myvatn) در شمال ایسلند، به دلیل افق باز و فاصله از آلودگی نوری، یکی دیگر از نقاط مناسب برای تماشای این نمایش طبیعی است.
میدان سرخ مسکو کجاست ؟ برای کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید.
4. اسکاتلند
اسکاتلند شاید به اندازه کشورهای شمالیتر مانند نروژ یا ایسلند برای دیدن شفق قطبی شناختهشده نباشد، اما همچنان در شبهای زمستانی و تاریک، شانس خوبی برای مشاهده این پدیده خارقالعاده در آن وجود دارد. بهترین زمان برای دیدن شفق قطبی در اسکاتلند، بین ماههای دسامبر تا فوریه است، زمانی که آسمان صاف و بدون ابر باشد.
جزایر شتلند که در شمال اسکاتلند واقع شدهاند و به قطب شمال نزدیکتر هستند، یکی از بهترین نقاط برای تماشای شفق قطبی محسوب میشوند. همچنین، مناطقی مانند جزایر اورکنی و سواحل شمالی اسکاتلند نیز گزینههای بسیار خوبی برای این تجربه به شمار میروند.
5. گرینلند
بسیاری دوست دارند بدانند که بهترین مکان شکار شفق های قطبی در کجاست و اغلب نام دو یا سه کشور را میدانند، درصورتیکه گرینلند را نباید از قلم انداخت. برای تماشای این دیده شگفتانگیز باید از پایتخت گیرینلند دور شوید و به مناطقی چون Sisimiut و Ilulissat بروید.
6. نروژ
آبوهوا در نروژ اغلب معتدلتر از دیگر مناطق بوده و برای همین از نظر بسیاری بهترین کشور اروپایی برای دیدن چنین پدیده شگفتانگیزی، نروژ است. مکانهای زیادی در این کشور برای دیدن شفقهای قطبی وجود دارد که مهمترین آنها جزایر لوفوتن و سوالبارد هستند. همچنین در منطقه ترومسو، یک دریاچه باشکوه به نام پرستواننت قرار دارد که با تهیه بلیط میتوانید در کنار آن بنشینید و منتظر شروع شفق باشید.
7. فنلاند
دیدن شفقهای شمالی در فنلاند برای بسیاری از مسافران شبیه به یک رویا است. بعد از سفر به این کشور باید به منطقه لاپلند شمالی بروید و بسته به شرایط آبوهوایی یک شب در بین ماههای سپتامبر و مارس را برای دیدن شفق، اختصاص دهید. علاوهبر مناطق شمالی، در جنوب این کشور هم شفق قطبی حدود 10 تا 20 شب در سال قابل مشاهده است.
8. سوئد
سوئد نیز یکی دیگر از کشورهای نزدیک به قطب شمال بوده و برای همین یکی از بهترین مکانها برای دیدن شفقهای قطبی محسوب میشود. برای دیدن این پدیده جذاب باید به کیرونا، شمالیترین شهر این کشور، بروید تا بیشترین شانس، برای مشاهده این پدیده نصیب شما شود. این شهر که در استان لاپلند سوئد واقع شده، به دلیل داشتن آسمان صاف و آلودگی نوری کم بهترین نقطه برای تماشای شفقهای قطبی است.
9. روسیه
شاید سفر به تمامی مقاصد بالا برای ما ایرانیها سخت باشد یا به هزینه زیادی نیاز داشته باشد، برای همین رویای دیدن شفقهای شمالی برای ما کمی دور از دسترس به نظر برسد و مدام از خود بپرسیم که شفق قطبی کجا میشه دید؟ خبر خوب اینکه شما میتوانید کشور روسیه را برای دیدن شفق قطبی در نظر داشته باشید که هم نزدیکتر به ایران است و هم هزینه سفر به آن کمتر خواهد بود.
خوشبختانه مجموعه ماجرازی امکان برگزاری تور شفق قطبی و بازدید از آن را در کشور روسیه برای شما فراهم کرده است. با این تور علاوهبر بازدید از مسکو و جاذبههای دیدنی این کشور چون هاسکی پارک، بازدید از دهکده سامیها و … فرصت دیدن این پدیده را در شهر مورمانسک خواهد داشت.
بهترین زمان بازدید از شفق قطبی
بهطورکلی، شبهای تاریک و طولانی سال بین ماههای سپتامبر و مارس بهترین شرایط را برای شفقهای قطبی فراهم میکند؛ اما بستگی به اینکه کدام منطقه را برای دیدن این پدیده در نظر دارید، گاهی اوقات میتوان از اواخر آگوست تا آوریل شفقهای شمالی را دید. ساعت پیک این پدیده هم بین ساعت 11 شب تا ساعت 2 بامداد است. همچنین پیشبینیهای کلی مؤسسه ژئوفیزیک آلاسکا برای تعیین احتمال ظهور شفق در هر شبی در دسترس همگان است، اما وضعیت آبوهوا هم در شانس شما برای دیدن این پدیده نقش دارد!
نکته دیگر اینکه شفق در جو زمین و بالاتر از ابرها رخ میدهد، برای همین در شبهای سرد که آسمان صافتر است شانس دیدن آن بیشتر خواهد شد. بااینحال، سرد بودن هوا و صاف بودن آسمان به تنهایی عامل تعیینکننده برای شکار این پدیده نیستند. عوامل دیگری مانند فعالیت ژئومغناطیسی، کم بودن آلودگی نوری و شرایط آبوهوایی محلی نیز میتوانند روی دید شما تأثیر بگذارند.
راههای افزایش شانس شکار شفق قطبی چیست؟
شاید تماشای شفقهای شمالی مرموز و جذاب تا حدی به شانس بستگی داشته باشد، اما راههایی برای به حداکثر رساندن فرصت تماشای آن وجود دارد. فرقی ندارد که کدام منطقه را که برای دیدن این پدیده انتخاب کردهاید، برای افزایش احتمال تماشای آن در آسمان شب، توجه به نکات زیر ضروری است:
- پس از تاریکی هوا بیرون بروید و مکان انتخابی باید جایی به دور از آلودگیهای نوری و فضای شهری باشد. درواقع باید جایی مستقر شوید که آسمان در تاریکترین حالت خود قرار دارد.
- بهطورکلی، شفقهای شمالی کمی قبل از نیمهشب خود را نشان میدهند، اما هر زمانی که خورشید غروب کند و آسمان سیاه شود، میتوان برای شکار آن مستقر شد.
- یک منظره یکدست و یک آسمان زمستانی بدون ابر را انتخاب کنید. همچنین فرقی ندارد که از نظر شما بهترین مکان برای دیدن شفق قطبی کجاست، بهتر است قبل از سفر به تقویم قمری هم توجه کنید، زیرا روشنایی ماه کامل، میزان وضوح شفق را کم میکند.
- همچنین بسیاری از هتلهایی که در بهترین مکانها برای دیدن شفق شمالی ساخته شدهاند، به مهمانان زمان وقوع شفقهای قطبی را اطلاع میدهند. برای همین بهتر است آماده باشید تا بهمحض زنگ خوردن تلفن اتاق خود راهی دیدن این پدیده جذاب شوید.
نکاتی برای بازدید از شفقهای قطبی
همانطور که اشاره شد، شبهای سرد زمستانی و ماههای سرد سال بهترین زمان برای دیدن این پدیده زیبا هستند. برای بازدید از شفق قطبی توجه به این نکته مهم در کنار موارد زیر، تجربه بهتر و جذابتری را برای شما رقم خواهد زد:
- اواخر پاییز، زمستان و اوایل بهار از ساعت 6 بعدازظهر تا 2 بامداد، امکان دیدن این پدیده جذاب برای شما فراهم خواهد بود.
- اکثر مناطق معرفی شده در این مطلب دارای هوای بسیار سردی هستند، پس برای جلوگیری از نفوذ سرما و طاقت آوردن در چنین هوایی لباس مناسب بپوشید. پوشیدن شلوار آستردار، ژاکت و کاپشن گرم، کلاه گرمی که گوش شما را بپوشاند، دستکش، جوراب پشمی ضخیم و کفش مناسب زمستانی را فراموش نکنید.
- اکثر مناطق برای دیدن شفق قطبی سرد و یخزده هستند، بهتر است کفشی با زیره لاستیکی و دارای عاج بپوشید تا راه رفتن روی برف و یخ برایتان آسانتر باشد.
سخن پایانی
شفق قطبی یکی از جذابترین پدیدههای جوی در زمین است، تاجاییکه در روم باستان آن را اورورا (Aurora)، الهه سپیده دم نامگذاری کردند. این پدیده که در اثر برخورد ذرات باردار خورشیدی با جو زمین ایجاد میشود، تنها در برخی شبهای سرد سال و بیشتر در مناطق نزدیک به قطب شمال قابل رویت است.
سفر به کشورهایی چون فنلاند، نروژ، کانادا، ایرلند و از همه مهمتر روسیه به شما فرصت تماشای شفقهای شمالی بینظیری را هدیه خواهد داد که دیدن آنها آرزوی هر گردشگری است. برای دیدن این پدیده جوی جذاب، مجموعه ماجرازی تور شفق شمالی برگزار میکند تا بتوانید این رویا را از نزدیک لمس کنید و شاهد یکی از عجایب هفتگانه دنیا باشید.
سوالات متداول:
چرا شفق قطبی بیشتر در مناطق نزدیک به قطبهای شمال و جنوب دیده میشود؟
شفقهای قطبی در اثر برخورد ذرات باردار خورشیدی به اتمهای موجود در جو ایجاد میشوند و میدان مغناطیسی جو، این ذرات را به سمت دو قطب میکشد. برای همین در قطب شمال و جنوب میتوان این پدیده را بهوضوح دید.
در کدام کشورها و مناطق میتوان شفق قطبی را بهخوبی مشاهده کرد؟
این پدیده جذاب و رویایی در بخشهایی از آلاسکا، کشورهای حوزه اسکاندیناوی، ایسلند، گرینلند، کانادا و روسیه (سیبری) قابل مشاهده خواهد بود.
چه عواملی باعث میشوند شفق قطبی بیشتر یا کمتر دیده شود؟
سرد بودن هوا و صاف بودن آسمان در کنار عوامل دیگری مانند فعالیت ژئومغناطیسی، کم بودن آلودگی نوری و دیگر آلودگیها، شرایط آبوهوایی محلی و کامل بودن یا نبودن ماه میتوانند روی میزان دید شما از این پدیده تأثیر بگذارند.
